Maus

GL
wie leest graag een stripverhaal? Ik heb altijd een hekel gehad aan dit genre. Mijn grootouders kochten Suske en Wiske's en Jommekes en Lucky Luke en een enkele Rode Ridder. Zij deden dat met de beste bedoelingen. Het was een hype. Mijn broer en zus lazen ze ook wel graag. Ik bleef altijd op mijn honger zitten: geen echt verhaal. Op school werden strips niet toegestaan: zou je leescompetentie ruïneren.
Maar Maus is anders. Het is een aangrijpend verhaal in verschillende lagen. Het persoonlijk verhaal van Artie, zoon van twee holocaust overlevers, het verhaal van de vader Vladek en zijn zoon Artie, het verhaal van Vladek, het verhaal van Vladek en Mala (zijn tweede vrouw), het verhaal van de tweede wereldoorlog en het verhaal van la condition humaine. Ik vraag mij af of een Pool dit kan lezen zonder beschaamd te worden.
Het verhaal komt bijzonder authentiek over: de stem van de vader met zijn specifiek idioom en zijn kritiekloos etaleren van zijn overlevingsdrang, zijn almachtsgevoel. Artie die onder het leed van zijn ouders verpletterd geraakte. De gruwel van de oorlog in de dagdagelijkse vernederingen en hebberigheid van de mens. De kwetsbaarheid van vader en zoon vond ik ontroerend.
Artie schrijft zichzelf in het verhaal, zijn vrouw, zijn baby. Hij toont zijn strip getekend nadat zijn moeder zelfmoord gepleegd had, en de levensechte foto van zijn vader nadat hij de concentratiekampen overleefd had. Hij creëert een enorme onmiddellijkheid en tegelijkertijd trekt hij de aandacht op het medium. Hij neemt de gesprekken van zijn vader op. Tekent deze dan uit. Waarom net in een stripverhaal?
In de discussie over 'narrative' stonden mijn collega grafisch vormgever en ik lijnrecht tegenover elkaar wat de karaktertekening aanging. Hij verdedigde lege personages opdat iedereen er zich in kon projecteren (Pauze and effect) ik verdedigde ronde karakters (Faulkner) opdat je je ermee kon identificeren. Speigelman combineert beide visies, vind ik: in taal, uitgewerkt karakter; in beeld lege personages. Je vraagt je af of hij nu net afstand wou houden of zich volledig wou onderdompelen om zijn pa beter te begrijpen. Of allebei.
Vladek is nog steeds aan het overleven zoals Françoise zei (jammer te duidelijk). De scene met de rat vond ik dan weer heel subtiel en een leuke uitdaging voor mijn verstandje. De metafictieve delen vond ik ook heel uitdagend. Het gebruik van de tijd en de vloeiende overgangen van heden naar verleden: ronduit prachtig. Dat rigoureus tonen en niet beleren, verhoogde mijn emotionele beleving: irritatie en bewondering voor de pa, mededogen voor de zoon. Doet mij denken aan het prachtige werk van Irène Némirovsky 'Storm in juni' dat haar dochter posthuum uitgeefklaar heeft gemaakt. Je zou dit bijna als het verbrande dagboek van Anja (moeder van) kunnen bekijken. Ook Amos Oz Een verhaal van liefde en duisternis of The History of Love van Nicole Krauss. link ik aan dit verhaal. Némirovsky beschrijft zo onderkoeld dat de emoties je in het gezicht slaan, geen grootheidswaan voor haar, nuchtere realiteit. Zij maakte zich niets wijs, klaagt niets aan, is nergens verbaasd over, spot ook niet. Zeer rake beschrijvingen. Het was alsof ikzelf uit Parijs wegvluchtte. In 'Een verhaal van liefde en duisternis' hoor je het jengelende ventje vanaf bladzijde een: het is niet eerlijk, pamflettair, we moeten terug politiek correct worden. Ergerde mij eraan. Krauss vond ik poëtisch een droomverhaal, maar helemaal niet met dezelfde emotionaliteit en authenticiteit van Némirovsky
en Spiegelman.
Waarom dit pijnlijk verhaal in dit medium? Contrast?
Spiegelman, Art.(2003)Maus. London :Penguin Books.
eerste druk deel 1 (1986), deel 2 1992